Ego Là Gì

  -  
On Tháng Mười Hai 24, 2017Tháng Mười 3, 2019 Bởi CLB Sinh Viên Tâm LýTrong Tâm lý học Phát triển - Nhân cách

Theo Sigmund Freud, nhân cách con người phức tạp và có nhiều hơn 1 thành tố. Trong học thuyết nhân cách trứ danh của mình, Freud cho rằng nhân cách bao gồm 3 phần. Ba thành tố này, được biết đến với tên gọi cái Nó (Id), cái Tôi (Ego) và cái Siêu tôi (Superego), cùng hoạt động và tạo nên các hành vi phức tạp của con người.

Bạn đang xem: Ego là gì

Mỗi thành tố không chỉ có đóng góp độc đáo vào nhân cách, chúng còn tương tác tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ lên mỗi cá nhân.

Mỗi thành tố sẽ xuất hiện vào 1 thời điểm khác nhau trong đời.

Theo lý thuyết của Freud, một số khía cạnh trong nhân cách sẽ nguyên thủy (primal) hơn và tạo áp lực khiến con người hành động dựa trên các ham muốn cơ bản (basic urges). Các phần khác thì hoạt động để chống lại các ham muốn này và đấu tranh khiến con người tuân thủ các yêu cầu của thực tế.

Cái Nó (The Id)

Cái Nó là thành tố duy nhất xuất hiện ngay từ khi sinh ra.

Thành tố này hoàn toàn nằm trong vô thức (unconscious) và bao gồm các hành vi bản năng và nguyên thủy.

Theo Freud, cái Nó là một bồn chứa xung năng (psychic energy), làm cho nó trở thành phần cơ bản của nhân cách. Cái Nó được điều khiển bởi Nguyên tắc Khoái cảm (Pleasure Principle), thứ sẽ đòi hỏi sự thỏa mãn ngay lập tức bất kỳ một ham muốn hay nhu cầu nào. Nếu những nhu cầu này không được thỏa mãn tức thì sẽ gây ra trạng thái lo lắng hoặc căng thẳng.

Ví dụ: cảm giác đói, khát gia tăng kéo theo việc cố gắng ăn uống ngay lập tức. Cái Nó rất quan trọng trong khoảng thời gian đầu đời vì nó đảm bảo các nhu cầu của đứa trẻ đều được đáp ứng. Nếu đứa trẻ đói hay không thoải mái, nó sẽ khóc đến khi đòi hỏi của cái Nó được thỏa mãn. Vì trẻ sơ sinh bị điều khiển hoàn toàn bởi cái Nó, chẳng có cách nào tranh cãi lý lẽ được với chúng khi mà các nhu cầu đang đòi hỏi được thỏa mãn.

Hãy tưởng tượng bạn đang cố gắng thuyết phục đứa bé chờ đến giờ cơm trưa để được ăn. Không nhé, cái Nó đòi hỏi phải được đáp ứng ngay lập tức. Và vì các thành tố nhân cách khác vẫn chưa xuất hiện, đứa bé sẽ tiếp tục khóc cho đến khi các nhu cầu được thỏa mãn hết.

Tuy nhiên, sự thỏa mãn tức thì không phải lúc nào cũng phù hợp với thực tế và thậm chí không khả thi. Nếu bị thống trị hoàn toàn bởi Nguyên tắc Khoái cảm, sẽ có chuyện chúng ta giật lấy thứ mình muốn từ tay người khác chỉ để thỏa mãn khao khát của bản thân.

Kiểu hành vi này sẽ rất tai hại và không được xã hội chấp nhận. Theo Freud, cái Nó cố gắng giải quyết sự căng thẳng gây ra bởi Nguyên tắc Khoái cảm bằng quá trình sơ cấp (primary process), liên quan đến việc hình thành một hình ảnh tâm trí (mental image) về đối tượng được thèm khát như 1 cách thỏa mãn nhu cầu.

Mặc dù con người cuối cùng sẽ học được cách kiểm soát cái Nó, thành tố nhân cách này vẫn là nguồn sức mạnh nguyên sơ trong suốt cuộc đời. Chính sự phát triển của cái Tôi và cái Siêu tôi cho con người khả năng kiểm soát những bản năng cơ bản của cái Nó và hành động sao cho thực tế và được xã hội chấp nhận.

Cái Tôi (The Ego)

Cái Tôi là thành tố nhân cách chịu trách nhiệm xử trí với thực tế.

Theo Freud, cái Tôi phát triển từ cái Nó và đảm bảo rằng các xung năng (impulse) của cái Nó có thể thể hiện dưới những dạng thức chấp nhận được trong thế giới thực.

Cái Tôi hoạt động cả trong ý thức, tiền ý thức (preconscious) và vô thức.

Cái Tôi hoạt động dựa trên Nguyên tắc Thực tế (Reality Principle), thứ sẽ làm thỏa mãn ham muốn của cái Nó theo cách phù hợp với thực tế và xã hội. Nguyên tắc Thực tế sẽ cân đo mặt lợi và hại trong một hành động trước khi quyết định nên thực hiện hay lờ đi các xung năng. Trong nhiều trường hợp, xung năng của cái Nó có thể được thỏa mãn bằng sự ban thưởng trì hoãn (delayed gratification). Cái Tôi sẽ vẫn thực hiện hành vi, nhưng chỉ trong thời điểm và địa điểm phù hợp.

Xem thêm: Cây Hoa Hòe Có Tác Dụng Gì, Lợi Ích Của Hoa Hòe Đối Với Sức Khỏe

Freud so sánh cái Nó như 1 con ngựa và cái Tôi như người cưỡi ngựa. Con ngựa có sức mạnh, nhưng người cưỡi có khả năng điều khiển. Không có người, con ngựa sẽ chỉ lang thang bất cứ đâu nó muốn và làm những gì nó thích. Người cưỡi sẽ cho nó biết nên đi đâu và hướng nó đến nơi anh ta muốn đến.

Cái Tôi cũng giải tỏa căng thẳng gây ra bởi các xung năng chưa được đáp ứng qua quá trình thứ cấp (secondary process). Cái Tôi sẽ tìm 1 đối tượng trong thế giới thực phù hợp với hình ảnh tâm trí tạo ra bởi cái Nó trong quá trình sơ cấp.

Ví dụ: Hãy tưởng tượng bạn đang kẹt trong 1 cuộc họp nhiều giờ ở cơ quan. Bạn cảm thấy càng lúc càng đói. Trong khi cái Nó có thể bắt bạn nhảy khỏi ghế và chạy sầm sập vào phòng nghỉ để ăn chút gì, cái Tôi bảo bạn ngồi yên và đợi đến cuối cuộc họp. Thay vì hành động theo các ham muốn nguyên thủy của cái Nó, bạn dùng khoảng thời gian còn lại của buổi họp để tưởng tượng cảnh mình đang ăn 1 cái hamburger phô mai ngon lành. Khi cuộc họp kết thúc, bạn có thể tìm kiếm thứ mà bạn đã tưởng tượng và thỏa mãn đòi hỏi của cái Nó theo cách phù hợp và thực tế.

Cái Siêu tôi (The Superego)

Thành tố xuất hiện cuối cùng của nhân cách và cái Siêu tôi.

Cái Siêu tôi là phần nhân cách lưu trữ tất cả các lý tưởng và tiêu chuẩn đạo đức mà chúng ta có được từ cha mẹ lẫn xã hội – nhận thức của chúng ta về đúng và sai.

Cái Siêu tôi cung cấp những nguyên tắc để đánh giá. Theo Freud, cái Siêu tôi bắt đầu xuất hiện vào khoảng 5 tuổi.

Có 2 phần trong cái Siêu tôi:

Cái Tôi Lý tưởng (The Ego Ideal) bao gồm các luật lệ và chuẩn mực về hành vi tốt. Các hành vi này là những điều được cha mẹ và các nhân vật có uy tín khác tán thành. Tuân thủ các luật lệ này sẽ dẫn đến các cảm xúc tự hào, có giá trị và thành toàn.

Lương tri (Conscience) bao gồm thông tin về những gì được cha mẹ và xã hội xem là xấu xa. Các hành vi này thường bị cấm đoán và dẫn đến hậu quả xấu, sự trừng phạt hay cảm giác tội lỗi và hối hận.

Cái Siêu tôi hành động nhằm hoàn thiện và giáo hóa hành vi của chúng ta. Nó đè nén tất cả các ham muốn không thể chấp nhận của cái Nó và đấu tranh để bắt cái Tôi hành động dựa trên các chuẩn mực lý tưởng thay vì theo các nguyên tắc của thực tế. Cái Siêu tôi hiện diện ở cả ý thức, tiền ý thức và vô thức.

Sự tương tác giữa cái Nó, cái Tôi và cái Siêu tôi

Khi nói về cái Nó, cái Tôi và cái Siêu tôi, cần phải nhớ 1 điều quan trọng là 3 thành tố này không hoàn toàn tách biệt và có ranh giới rõ ràng. Chúng luôn “động” (dynamic) và tương tác bên trong mỗi con người để ảnh hưởng đến hành vi và nhân cách tổng thể của người đó.

Với quá nhiều nguồn lực đối chọi, cũng dễ nhận thấy cách mà mâu thuẫn nảy sinh giữa 3 thành tố. Freud dùng thuật ngữ sức mạnh cái Tôi (ego strength) để đề cập đến khả năng hoạt động của cái Tôi khi tồn tại giữa các nguồn lực đấu đá này. Người có sức mạnh cái Tôi tốt sẽ có thể quản lý hiệu quả các áp lực này, trong khi sức mạnh quá nhiều hoặc ít có thể trở nên quá cứng nhắc hoặc buông thả.

Chuyện gì xảy ra nếu bị mất cân bằng?

Theo Freud, mấu chốt của 1 nhân cách khỏe mạnh nằm ở sự cân bằng giữa cái Nó, cái Tôi và cái Siêu tôi.

Nếu cái Tôi có thể điều chỉnh hợp lý giữa những đòi hỏi của thực tại, cái Nó và cái Siêu tôi, 1 nhân cách khỏe mạnh và thích ứng tốt sẽ hình thành. Freud tin rằng sự mất cân bằng giữa các thành tố sẽ dẫn đến 1 nhân cách kém thích ứng (maladaptive). Một cá nhân với 1 cái Nó thống trị có thể trở nên bốc đồng, mất kiểm soát hoặc thậm chí thành tội phạm. Người này hành động dựa trên các ham muốn bản năng nhất và không quan tâm rằng hành vi có phù hợp, được chấp nhận hay hợp pháp không. Một cái Siêu tôi áp đảo, mặt khác, có thể đưa đến 1 nhân cách quá đạo đức và hay phán xét. Người này có thể sẽ cực kỳ khó chấp nhận những việc hay những người họ xem là xấu xa hay vô đạo đức.

Một cái Tôi áp đảo quá mức cũng có thể gây ra vấn đề. Một cá nhân với kiểu nhân cách này có thể sẽ quá ràng buộc với thực tế, luật lệ và sự hợp lý tới mức họ không thể thực hiện các hành vi nào mang tính tự phát hoặc không thể đoán trước. Người này có thể có vẻ cứng nhắc, không chấp nhận sự thay đổi và thiếu những cảm nhận nội tại về đúng sai.

Học thuyết của Freud đã khái niệm hóa cho chúng ta về cách nhân cách được cấu thành và cách mà các thành tố khác nhau trong nhân cách hoạt động. Theo Freud, 1 nhân cách khỏe mạnh là kết quả của sự cân bằng trong mối tương tác động (dynamic interaction) giữa cái Nó, cái Tôi và cái Siêu tôi.

Xem thêm: ( Purchase Order Là Gì ? Định Nghĩa, Ví Dụ, Giải Thích Quy Trình Purchase Order Trong Bán Hàng Đơn Giản

Dù cái Tôi phải làm 1 công việc khó khăn, nó không phải thực hiện một mình. Lo hãi (anxiety) cũng đóng vai trò trong việc giúp cái Tôi điều hòa giữa các đòi hỏi từ ham muốn cơ bản, giá trị đạo đức và thực tại. Khi bạn trải qua các dạng lo hãi khác nhau, các cơ chế phòng vệ (defense mechanisms) có thể nhảy vào giúp bảo vệ cái Tôi và giảm sự lo hãi.

Người dịch: Lục Chấn Kiệt